Jednak likwidacja prawa autorskiego brzmi groźnie. Kluczowym stwierdzeniem w części dotyczącej majątkowych praw autorskich jest bowiem to, że autor ma prawo do wynagrodzenia. To dość prosta deklaracja, w końcu autor też człowiek, a w krajach cywilizowanych człowiek zazwyczaj ma prawo do wynagrodzenia za swoją pracę. W krajach mniej cywilizowanych oczywiście wciąż istnieje niewolnictwo, czyli przymusowa praca bez wynagrodzenia. Ale niewolnictwo źle się kojarzy, z tym się chyba zgodzisz.

Pisanie jest pracą; także pisanie książek rozrywkowych (fantastyka, sensacja, kryminały, romanse, etc.). Przyznam, że koncepcja korzystania komercyjnego (płatnego) i niekomercyjnego (darmowego) z książki beletrystycznej wydaje mi się dosyć absurdalna. No i zabawna – a to dlatego, że obecna praktyka (efekt gospodarki rynkowej) jest dokładnie odwrotna. Recenzenci, piszący recenzje z książek dla czasopism i otrzymujący za to wierszówkę, dostają od wydawców egzemplarze recenzenckie za darmo. Czytelnicy, chcący przeczytać książkę dla rozrywki (czymże innym jest bowiem czytanie beletrystyki, jeśli nie rozrywką) muszą korzystać z płatnych egzemplarzy. Tyle, że recenzentów otrzymujących te darmowe egzemplarze jest kilkudziesięciu, a czytelników – kilka tysięcy. Odwrócenie proporcji płatności-bezpłatności spowodowałoby natychmiastowe zamknięcie wszystkich wydawnictw.

Piszesz: “w przypadku książek jest tak, że opublikowanie ich za darmo w internecie nie sprawia, że nikt ich nie kupuje (domyślam się, że jest tak również w przypadku muzyki).” Cóż, przy nakładzie 2000-3000 egz. (standardowy nakład debiutu polskiego prozaika) darmowe udostępnienie tekstu w Internecie kompletnie zabiłoby sprzedaż – autor nie dostałby żadnego honorarium i nie napisałby już kolejnej książki, a nawet gdyby napisał, żadne wydawnictwo by jej nie opublikowało, skoro sprzedaż pierwszej była totalną porażką. Nakłady powyżej 10 tys. mają obecnie tylko niektórzy, najpopularniejsi (żyjący) polscy autorzy literatury rozrywkowej. Można ich policzyć na palcach.

“Może rozwiązaniem byłaby nie likwidacja, ale umożliwienie wszystkim na korzystanie w celach niekomercyjnych, z pozostawieniem autorom, którzy sobie tego życzą wyłącznych praw do komercyjnego wykorzystywania utworów” – albo ja, albo Ty, czegoś tu nie rozumiemy. Przecież teraz autorzy, którzy sobie tego życzą, mogą udostępniać swoje dzieła za darmo. Ĺťadne prawo im tego nie zabrania. A pozostali najwidoczniej jednak życzą sobie otrzymywać wynagrodzenie za swoją pracę. Być może nawet chcieliby na niej zarabiać. Nie tylko mieć co jeść, ale kupić sobie samochód… dom z ogrodem… wyjechać na wakacje gdzieś w ciepłe kraje… BTW: jest takie powiedzenie, że pisarza od grafomana odróżnia to, że grafoman pisze dla samej radości pisania, a pisarz – dla pieniędzy.

“Bo pogłębiający się podział na biednych i bogatych doprowadzi do tego, że biednych nie będzie stać na dostęp do wiedzy, chociaż dzisiejsza technologia pozwala na dzielenie się całą ludzką wiedzą.” To zapewne prawda. Ale ani pisarze ani wydawnictwa nie są temu winne. Upadek wydawnictw i drastyczne zmniejszenie liczy piszących pisarzy tego niekorzystego zjawiska nie powstrzyma.

Co do książek, można powiedzieć, że jetem nawet bardzo zainteresowany rynkiem. Kupuję sporo książek, jeszcze więcej czytam. Nie wiem, czy prawo autorskie powinno być zupełnie zniesione czy też nie. W każdym razie w przypadku książek jest tak, że opublikowanie ich za darmo w internecie nie sprawia, że nikt ich nie kupuje (domyślam się, że jest tak również w przypadku muzyki). Jeśli o mnie chodzi, drukuję z sieci tylko książki, których nie mogę dostać w Polsce. Książka, którą mogę ściągnąć za darmo, przejrzeć, a nawet przeczytać, jeśli mnie zainteresuje, raczej skłania mnie do zakupu jej fizycznego nośnika. Tak było m.in. w przypadku “Wolnej Kultury”, której dwa egzemplarze nabyłem w standardowej formie książkowej (jeden sprezentowałem). Zatem sieć może być świetną formą promocji dla literatury drukowanej. Bo książka w ręku to zupełnie inna sprawa niż gapienie się w nieporęczny ekran.

Uważam, że książki udostępniane za darmo w sieci do użytku niekomercyjnego mogłyby się przyczynić do wzrostu czytelnictwa, a także umożliwić tym, którzy nie mają pieniędzy na ich zakup, dostęp do nowości i wartościowych publikacji. Jestem zwolennikiem darmowej publikacji w sieci zwłaszcza w przypadku książek naukowych, pisanych przez naukowców opłacanych z publicznych pieniędzy.

Likwidacja prawa autorskiego rozwiązałaby być może problem umożliwienia dostępu do wiedzy wszystkim, którzy mają dostęp do sieci. A Może rozwiązaniem byłaby nie likwidacja, ale umożliwienie wszystkim na korzystanie w celach niekomercyjnych, z pozostawieniem autorom, którzy sobie tego życzą wyłącznych praw do komercyjnego wykorzystywania utworów (nie pozbawiamy ich wówczas pieniędzy na pędzle, maszyny do pisania, mieszkanie i żywność, o co się wcześniej upomniałaś). Ale to kwestia do długiej dyskusji i warto o tym rozmawiać, nawet o radykalnych propozycjach. Bo pogłębiający się podział na biednych i bogatych doprowadzi do tego, że biednych nie będzie stać na dostęp do wiedzy, chociaż dzisiejsza technologia pozwala na dzielenie się całą ludzką wiedzą. Nie wystarczą tylko inicjatywy w rodzaju “laptop za 100$”, bo może się okazać, jak przytaczał m.in. Castells,że komputery będą służyć tylko do spisywania historii upadku np. biednych krajów afrykańskich.

MP3 mnie niespecjalnie interesują; pracuję w wydawnictwie i bliższy mi jest rynek książki oraz sytuacja polskich pisarzy. To jednak, jak rozumiem, z kolei Ciebie niezbyt ciekawi…

Oczywiście, że powinienem zapłacić za udział w koncercie we wspaniałej atmosferze jakiegoś klubu. Ale czy powinienem zapłacić za cyfrową kopię, której zrobienie nic nie kosztuje i na pewno nie jest kradzieżą, tego nie jestem pewien.

Podobnie jest w przypadku wolnego oprogramowania- ludzie poświęcają czas na jego produkcję, ale nie zawsze je sprzedają. A nawet jeśli sprzedadzą komuś kopię, ta osoba ma prawo miliony kopii rozdać za darmo. Myślę, że jesteśmy u progu dużej zmiany- sklepy z mp3 online są tego zapowiedzią, ale jeszcze lepszym przykładem są miliony utworów mp3 w internecie, rozdawanych za darmo przez różnorodnych artystów, którzy chcą dzielić się twórczością. Nie jest zatem zupełnie tak, jak napisałaś, że bez pieniędzy za twórczość artyści wymrą z głodu i nie będą tworzyć.

Nie zamierzam walczyć z wielkimi koncernami stosując taktykę kopiowania. Tworzenie kopii nie oznacza w przypadku mp3 zwykłej kradzieży- płyta ze sklepu nie znika. Po prostu korzystam z możliwości, jakie daje mi komputer podłączony do sieci. W zamierzchłych czasach, a nawet niekoniecznie, bo jeszcze całkiem niedawno, mogliśmy swobodnie korzystać z ogromnych zasobów kultury, często nawet nie wiedząc kto jest autorem. Wydaje mi się, że powinniśmy się zastanowic nie tylko nad tym, czy płacić pośrednikom, czy też artyście, ale czy w ogóle powinien istnieć obowiązek zapłaty za coś, czego wytworzenie kosztuje ułamki grosza i co ludzie robią ze względu na własne potrzeby twórcze i czy w ogóle powinno funkcjonować prawo autorskie.

Wiem, radykalnie i może nie do końca spójnie i precyzyjnie. Ale wydaje mi się, że moje zdanie jest odzwierciedleniem poglądów wielu internautów, a przynajmniej tych, którzy na hubie DC gdańskich uczelni dzielą się praktycznie wszystkim.

Co do kupowania płyt – sprawa jest trudna. Głęboko wierzę w to, że dostęp do kultury powinien być darmowy. Podobnie jak wierzę w to, że twórca powinien móc żyć z tworzenia. Niestety obecne modele dystrybucji i “urynkowienie” kultury sprawiają, że wydaje się to sprzeczne. Ale już teraz widać przynajmniej trzy możliwości pogodzenia darmowości z zyskiem twórcy:

1. Sprzedawanie nie samego dzieła, tylko wartości dodanych – np. nie muzyki, tylko ładnie wydanej (lub w ogóle wydanej) płyty, koszulki, plakatu, koncertu itd. To doskonale działa.
2. Bezpośrednie finansowanie – jestem głęboko przekonany, że gdyby sami twórcy (zwłaszcza ci popularni) udostępnili numery kont, na które można przelewać wyrazy uznania, nieźle by zarobili. Wielu nie płaci z zasady. Wielu dla idei – nie chcą wspierać pośredniczących pasożytów.
3. Powiązana z dziełem reklama/sponsoring.

Nie wiem czy któryś z powyższych pomysłów się kiedykolwiek przyjmie, ale coś wymyślić trzeba.

Akurat w przypadku np. ostatniej płyty Toola bezsens “kupna dla okładki” wydaje się trudny do zrozumienia, przynajmniej dla kogoś, kogo poruszają prace Aleksa Grey’a – ale tu już schodzimy na sferę gustów. W każdym razie: zdecydowanie wolę oglądać greyowskie minireprodukcje we wkładce zakupionego 10KD niż ekscytować się nimi na ekranie. Bo Luwr też można obejrzeć z peceta, mają nawet świetną prezentację. Tylko co z tego? :)

Jeszcze jedno: IMHO starego porządku dominacji koncernów fonograficznych nie zburzy się programowym odmawianiem kupna płyt (czy mp3) ulubionych wykonawców. Pozwólmy twórcy zdecydować, czy jego sztuka ma być w pełni wolna i wolnodostępna, czy może “skomercjalizowana” poprzez takie czy inne obłożenie go daniną za korzystanie. Właśnie w respektowaniu tego wyboru widziałbym szacunek do pracy artystycznej…

Reasumując w kwestii rezygnacji z kupna muzyki: nie tędy droga do ostatecznego krachu systemu korporacji (muzycznych) ;) Zbyt wiele ofiar po drodze, moim zdaniem.

A co do prokonsumenckiej funkcji mp3 ściąganych nielegalnie z sieci, to nie jestem pewien, czy tak jest w istocie. Jeśli o mnie chodzi, nie kupuję płyt ani mp3 od około sześciu lat. Pomijając aspekt moralny mojego zachowania- można się zastanowić, czy w świecie przenośnych odtwarzaczy mp3 jest jeszcze sens kupowania płyt CD czy innych nośników z muzyką. Bo kupno dla okładki, czy też ze względu na szacunek dla zespołu mnie nie przekonuje. Tool darzę szacunkiem, inaczej nie słuchałbym ich muzyki. Dla mnie piosenki ściągnięte z sieci są w pewnym sensie jak muzyka grana na ulicy. Mogę, ale nie muszę zapłacić wykonawcy, a mp3 spełnia raczej funkcję przedłużenia mojej pamięci. Bo przecież nikt mnie nie oskarży za przypominanie sobie kawałków ulicznego gitarzysty, a to przecież także odtwarzanie…